استفاده از لوازم آرايشي و مواد محافظت‌کننده‌ي پوست، بخشي از عادات‌هاي روزانه‌ي بسياري از افراد است که اين امر مي‌تواند باعث ايجاد عوارض مختلفي در افراد مصرف‌کننده شود. اين عوارض در مواد آرايشي تقلبي و نامرغوب بيش‌تر است و در نتيجه مصرف آن‌ها خطرات شديدتري را به دنبال دارد.
طبق گزارش انجمن متخصصان پوست ايران، بيش‌ترين علت مراجعه به متخصصان پوست در سال‌هاي اخير به عوارض ناشي از مصرف مواد آرايشي به خصوص نوع تقلبي آن‌ها برمي‌گردد.
رييس اداره‌ي نظارت بر مواد غذايي، آشاميدني، آرايشي و بهداشتي‌ معاونت غذا و داروي دانشگاه علوم پزشکي کرمان در گفت‌وگويي با خبرنگار کرنا با اشاره به اين‌که کشور ايران در زمينه‌ي واردات و مصرف مواد آرايشي رتبه‌ي هفتم را در جهان و رتبه‌ي دوم را در خاورميانه داراست، گفت: ايران يکي از پرمصرف‌ترين کشورهاي جهان در زمينه‌ي مصرف فرآورده‌هاي آرايشي،بهداشتي است و اين در حالي است که سن مصرف‌کنندگان نيز پايين است.
دکتر حسيبي در پاسخ به اين سؤال که مصرف مواد آرايشي چه عوارض و تبعاتي به دنبال دارد افزود: با توجه به اين‌که بيش از 800 ترکيب شيميايي سمي در مواد آرايشي و عطرهاي صنعتي وجود دارد. بنابراين استفاده از اين مواد به ويژه مواد تقلبي و غيراستاندارد عوارض متعددي دارند.
وي در ادامه بيان کرد مهم‌ترين عوارض ناشي از مصرف اين مواد عبارتند از:
1 – ايجاد سرطان: يکي از عوارض مهم ناشي از مصرف اين مواد کمک به رشد سلول‌هاي سرطاني است و در واقع ترکيب شيميايي استفاده شده در مواد آرايشي مانند مواد محافظ، ارتباطي مستقيم با رشد تومورهاي سرطاني به ويژه تومورهاي سرطان سينه دارند و افرادي که بيش‌تر از مواد آرايشي استفاده مي‌کنند، سرطان‌هاي پيشرفته‌تر و طول عمر کم‌تري داشته‌اند. در سال هاي اخير با افزايش استفاده از مواد آرايشي در ايران توسط بانوان، آمار رشد بيماري سرطان سينه نيز افزايش يافته است. هم‌چنين آفلاتوکسين B1 شايع‌ترين نوع مواد موجود در مواد آرايشي و يکي از قديمي‌ترين مواد سرطان‌زا براي انسان است که توسط قارچ‌ها توليد مي‌شود و مصرف محصولات آرايشي آلوده به آن مي‌تواند منجر به صدمات کبدي حاد شود. ميزان اين ماده‌ي سمي در مواد آرايشي تقلبي، بالاتر از حد مجاز بوده و به راحتي از روي پوست جذب بدن مي‌شوند.
2 – ايجاد حساسيت
حساسيت شايع‌ترين عارضه‌ي ناشي از مصرف مواد آرايشي به ويژه اجناس تقلبي است.
احساس سوزش و سوزن‌،سوزن شدن در محلي که ماده‌ي آرايشي استفاده شده، شايع‌ترين شکايت مصرف‌کنندگان است. ساير علائم حساسيتي شامل قرمزي، تورم، خارش و تاول‌هاي آب‌دار، کهير، عفونت پوست، عفونت ريشه‌مو، کچلي، تغييررنگ پوست و آکنه (جوش‌هاي سرسياه که عمدتاً به واسطه‌ي وجود مواد روغني در لوازم آرايشي تقلبي به وجود مي‌آيد) هستند.
3 – ايجاد بيماري‌هاي مشترک بين انسان و حيوان
برخي از مواد آرايشي خارجي ممکن است داراي فرآورده‌هاي دامي و حاوي کلاژن و ژلاتين باشند که باعث سرايت عارضه‌هاي مختلفي به مصرف کنندگان مي‌شوند. لازم به ذکر است که احتمال بروز اين مشکلات توسط لوازم آرايشي تقلبي زياد است.
4 – ايجاد بيماري ايدز و هپاتيت
بسياري از شرکت‌هاي توليد کننده محصولات آرايشي و بهداشتي در محصولات خود از بقاياي جنيني مانند جفت استفاده مي‌کنند، که اين امر موجب ايجاد نگراني‌هايي از جهت انتقال بيماري‌هايي مثل ايدز و هپاتيت شده است. جفت لايه‌ي تغذيه کننده‌ي جنين در رحم مادر است که پس از تولد دور ريخته مي‌شود و در حال حاضر استفاده از آن در محصولات آرايشي ممنوع شده است، ولي برخي از کارخانه‌هاي توليد کننده‌ي مواد آرايشي ادعا مي‌کنند که مواد موجود در جفت موجب برطرف شدن چين و چروک پوست مي‌شود. سازندگان مواد آرايشي از جفت، تلاش مي‌کنند تا با استفاده از الکل  و ساير مواد پاک کننده جفت را از آلودگي ميکروب‌ها پاک کنند. اما هم‌چنان امکان انتقال ويروس ايدز و هپاتيت وجود خواهد داشت.
حسيبي در ادامه گفت: به طور کلي لوازم آرايشي تقلبي انواع و اقسام بيماري‌هاي پوستي از جمله اگزما، حساسيت و عفونت‌هاي پوستي را به هم‌راه دارد که به گفته‌ي پزشکان حتي مي‌تواند مسموميت‌هاي داخلي را به هم‌راه داشته باشد. وي در ادامه تصريح کرد: استفاده از مواد آرايشي نامرغوب و غيراستاندارد به دليل وجود سرب و جيوه در ترکيبات آن‌ها، باعث ايجاد عوارضي مانند بيماري‌هاي گوارشي و اسهال مي‌شود و هم‌چنين برخي از مواد آرايشي به دليل داشتن فلزات سنگين و مواد نامرغوب گياهي، عوارض ناشناخته‌اي در بدن ايجاد مي‌کنند. بنابراين بايد در هنگام خريد محصولات آرايشي و بهداشتي قبل از هر چيز از تقلبي نبودن آن‌ها مطمئن شويم.
حسيبي افزود: يکي از چالش‌ها و مشکلاتي که وزارت بهداشت در سال‌هاي اخير با آن مواجه بوده است، بحث قاچاق مواد آرايشي و بهداشتي تقلبي و فاقد مجوز از وزارت بهداشت است که باعث ايجاد مشکلات و عوارض پوستي مختلفي در مصرف کنندگان شده است. وي ادامه مي‌دهد: در سال جاري ستاد مبارزه‌ با قاچاق کالا و ارز به دليل گستردگي قاچاق کالاهاي آرايشي بهداشتي مبارزه با قاچاق اين کالاها را در اولويت برنامه‌هاي خود قرار داده است و اين طرح را با جديت دنبال مي‌کند. وي در ادامه مي‌گويد: اخيراً وزارت بهداشت در راستاي تأمين سلامت و بهداشت مردم نظارت‌هايي را بر نحوه‌ي توليد کالاهاي آرايشي و بهداشتي شروع کرده است.
وي در مورد نظارت‌ها اين‌گونه توضيح داد: به طور کلي رعايت استانداردهاي لازم براي توليد محصولات داخلي و داشتن مجوزهاي لازم براي ورود محصولات خارجي به کشور از جمله برنامه‌هايي است که در سال جاري با جديت توسط وزارت بهداشت دنبال مي‌شود. در اين زمينه نظارت بر مراحل و سطح توليد در کارخانه‌هاي داخلي باجديت انجام مي‌شود و بر اساس اين برنامه‌ها شرکت‌هاي واردکننده به شرطي مي‌توانند اجناس و کالاهاي آرايشي بهداشتي خود را به کشور وارد کنند که محصولات آن‌ها در آزمايشگاه‌هاي وزارت بهداشت مورد آزمايش قرار گيرند و سپس در صورت نداشتن مواد مضر و با ارائه‌ي برچسب‌هايي از مشخصات محصول و پس از دريافت مجوز مي‌توانند نسبت به توزيع آن اقدام کنند.
وي تصريح کرد: اين برچسب شامل نام محصول، تاريخ توليد و انقضاي آن، نام کشور و شرکت سازنده‌ي محصول است. بنابراين مصرف‌کنندگان بايد از خريد محصولاتي که چنين برچسبي ندارند، خودداري کنند.
حسيبي هم‌چنين در پاسخ به اين‌که وضعيت بازار کالاهاي آرايشي،بهداشتي به چه شکلي است گفت: يکي از مسائلي که در زمينه‌ي مواد آرايشي مطرح است، مسئله‌ي قيمت آن است، اما به طور طبيعي لوازم آرايشي تقلبي ارزان‌تر از محصولات اصلي در بازار عرضه مي‌شود و به همين دليل اين محصولات بازارِ گرمي دارد و باعث مي‌شود تا افراد بدون در نظر گرفتن عوارض و پيامدهاي منفي ناشي از مصرف مواد آرايشي بهداشتي تقلبي اقدام به استفاده از اين مواد کنند و در حقيقت مي‌توان گفت که ميزان مصرف بالاي مواد آرايشي بهداشتي در کشور و نامطلوب بودن قسمت اعظم مواد آرايشي موجود در بازار، مسئله‌ي پيچيده‌اي را در کشور ايجاد کرده است که در اين راستا براي جلوگيري از ورود يا قاچاق مواد آرايشي تقلبي هم‌کاري و هماهنگي نهادهاي مختلف از جمله بازرگاني و گمرک، نيروي انتظامي و ساير نهادها لازم است. وي خاطرنشان ‌کرد: اداره‌ي نظارت بر مواد غذايي، آشاميدني، آرايشي و بهداشتي معاونت غذا و داروي دانشگاه علوم پزشکي کرمان در سال جاري جهت اطلاع رساني به مردم اقدام به راه‌اندازي «مرکز اطلاع رساني و رسيدگي به شکايات» کرده است و در راستاي اطلاع‌رساني به کارخانجات توليد کننده‌ي مواد آرايشي و بهداشتي، مراکز پخش و مغازه‌ها فعاليت دارد و هم‌چنين پاسخ به سؤالات مردم در زمينه‌ي مواد غذايي، آشاميدني، آرايشي و بهداشتي و نيز دريافت شکايات مردمي در زمينه‌ي مواد غذايي، آرايشي و بهداشتي از ديگر وظايف اين مرکز به شمار مي‌رود.
نتيجه
توليدکنندگان لوازم آرايشي و بهداشتي ايران بايد قانون و مقررات را رعايت کرده و پروانه‌هاي بهداشتي از وزارت بهداشت و درمان را براي محصولات خود اخذ کنند و هم‌چنين در مورد لوازم آرايشي و بهداشتي نيز شرکت‌هاي وارد کننده پس از اخذ مجوز و تأييديه‌ي لازم از وزارت بهداشت و درمان و سير مراحل ترخيص گمرکي مي‌توانند اين محصولات را وارد کنند. اما علي‌رغم اين‌که بيش‌تر شرکت‌هاي وارد کننده، مجوزهاي لازم براي ورود محصولات آرايشي و بهداشتي خارجي را کسب کرده‌اند؛ اما هنوز برخي مواد آرايشي بهداشتي به صورت قاچاق و خارج از نظارت وزارت بهداشت و درمان وارد کشور مي‌شوند و همان‌طور که اشاره شد، با توجه به اين‌که محصولات تقلبي مورد آزمايش و بررسي از سوي وزارت بهداشت و درمان قرار نگرفته‌اند، مصرف آن‌ها مي‌تواند باعث بروز واکنش‌هاي آلرژيک و حساسيتي و بيماري‌هاي مختلف با شدت‌هاي متفاوت شود. بنابراين مصرف‌کنندگان بايد در انتخاب اين محصولات بسيار دقت کنند و تنها به صرف ارزاني و تنوع، لوازم آرايشي بهداشتي تقلبي و فاقد کيفيت را خريداري نکنند و به تاريخ توليد و انقضاي محصول و پروانه ساخت آن از وزارت بهداشت و درمان توجه کنند.
چرا که در درازمدت مجبور خواهند شد با مراجعه به پزشک هزينه‌هاي بسيار سنگيني را براي بهبود احتمالي و بازيافت سلامتي از دست‌رفته صرف کنند. هم‌چنين نهادهاي ذي‌ربط بايد تلاش کنند تا حتي‌الامکان با قاچاق اين کالاها مبارزه کنند و از ورود و توزيع کالاهاي تقلبي در کشور خودداري کنند، تا سلامت جامعه تأمين شود.
مریم ایرانمنش